ΛΕΜΦΟΙΔΗΜΑ

 

Λεμφοίδημα είναι η διόγκωση (οίδημα) του άνω ή κάτω άκρου λόγω απουσίας ή δυσλειτουργίας των λεμφαδένων ή των λεμφαγγείων. Οι λεμφαδένες συμμετέχουν στην ανοσολογική δραστηριότητα του οργανισμού, συμβάλλοντας στην προστασία από τις λοιμώξεις. Το λεμφοίδημα μπορεί να συμβεί μετά την αφαίρεση των λεμφαδένων μιας περιοχής ή να είναι συγγενούς αιτιολογίας.

Η έναρξή του λεμφοιδήματος είναι συχνά ύπουλη και προοδευτική, ενώ παρατηρείται συνήθως μήνες ή ακόμη και χρόνια αργότερα στους ασθενείς που υποβλήθηκαν σε χειρουργική αφαίρεση των λεμφαδένων της μασχαλιαίας ή της βουβωνικής περιοχής. Οι περισσότεροι δε ασθενείς με λεμφοίδημα είχαν υποβληθεί και σε συμπληρωματική θεραπεία με ακτινοβολία μετά τη χειρουργική επέμβαση του λεμφαδενικού καθαρισμού.

Το συγγενές λεμφοίδημα από την άλλη αποτελεί εκείνη την κατάσταση όπου τα παιδιά γεννιούνται με απλασία των λεμφαδένων της βουβωνικής ή της μασχαλιαίας χώρας και σταδιακά μέσα στα επόμενα χρόνια εμφανίζουν διόγκωση των άκρων που πάσχουν.

Η πρόοδος της ασθένειας περιλαμβάνει πάχυνση του δέρματος του πάσχοντος μέλους, αυξημένη παρουσία κυστιδίων, αλλαγές του χρώματος του δέρματος και συχνές τοπικές λοιμώξεις. Οι υποτροπιάζουσες υποκλινικές λοιμώξεις οδηγούν σε σταδιακή ανάπτυξη ίνωσης και περαιτέρω διακοπή της λεμφικής κυκλοφορίας. Η περιορισμένη τοπική υγιεινή προκαλεί δευτερογενείς λοιμώξεις και εξέλιξη της νόσου σε ελεφαντίαση.

 

Θεραπεία λεμφοιδήματος

 

Η θεραπεία του λεμφοιδήματος ανάλογα με το στάδιό του μπορεί να είναι συντηρητική ή χειρουργική. Ο σκοπός της θεραπείας είναι η οριστική λύση του προβλήματος και η αποδέσμευση των ασθενών από τη χρόνια χρήση των ελαστικών ενδυμάτων, των συνεχών μαλάξεων και επιδέσεων. Αυτό επιτυγχάνεται με τη σωστή αξιολόγηση του σταδίου του λεμφοιδήματος ώστε να εφαρμοστεί η κατάλληλη θεραπεία.

 

Για τη σταδιοποίηση του λεμφοιδήματος προηγείται λεπτομερής κλινική εξέταση από ομάδα ιατρών και φυσιοθεραπευτών που εξειδικεύονται στο λεμφοίδημα και ακολουθεί πλήρης εργαστηριακός έλεγχος όπου περιλαμβάνει λεμφαγγειογραφία και ειδική μαγνητική τομογραφία (χωρίς την προσθήκη σκιαστικών φαρμάκων), ώστε να απεικονιστεί το ακριβές σημείο της διακοπής της λεμφικής κυκλοφορίας.

Στις περιπτώσεις όπου το λεμφοίδημα είναι Υποκλινικού σταδίου ή Σταδίου Ι τότε οι ασθενείς αντιμετωπίζονται με εξειδικευμένες φυσιοθεραπείες. Όταν οι ασθενείς πάσχουν από λεμφοίδημα Σταδίου ΙΙ ή ΙΙΙ τότε προτείνουμε την χειρουργική επανορθωτική επέμβαση της μεταμόσχευσης αυτόλογων λεμφαδένων (μεταφορά λεμφαδένων από τον ίδιο οργανισμό).

 

Επανορθωτική επέμβαση Μεταμόσχευσης Λεμφαδένων

Η μεταμόσχευση λεμφαδένων έχει ως στόχο τη μεταφορά «λειτουργικών» λεμφαδένων από μια υγιή περιοχή στην πάσχουσα περιοχή που έχει διαπιστωθεί με τον εργαστηριακό έλεγχο ότι αυτοί απουσιάζουν. Σκοπός είναι προοδευτικά να αποκατασταθεί η λεμφική κυκλοφορία. Στις περιπτώσεις ασθενών που εμφανίζουν εκτεταμένη ίνωση μετά την ακτινοβολία, η χειρουργική αφαίρεση της ουλώδους περιοχής και η μεταφορά υγιούς ιστού βοηθάει να μαλακώσει σημαντικά το λεμφοίδημα.

Τρεις είναι κυρίως οι περιοχές όπου λαμβάνονται υγιείς λεμφαδένες προκειμένου να μεταμοσχευθούν, ενώ η απουσία τους δεν προκαλεί λεμφοίδημα στη δότρια περιοχή:

   1.Ομάδα λεμφαδένων από την περιοχή της λεκάνης πάνω από το μηρό (λαγόνια χώρα)

   2.Ομάδα λεμφαδένων από την πλάγια θωρακική χώρα

   3.Ομάδα λεμφαδένων από την υπερκλείδια χώρα

 

Μεταμόσχευση Λεμφαδένων σε συγκεκριμένες Κλινικές καταστάσεις

 1.Λεμφοίδημα άνω άκρου μετά θεραπεία καρκίνου του μαστού

Παρατηρείται μετά το μασχαλιαίο λεμφαδενικό καθαρισμό για καρκίνο του μαστού. Ο προεγχειρητικός έλεγχος του λεμφοιδήματος με λεμφαγγειογραφία και μαγνητική τομογραφία απεικονίζει το ακριβές σημείο της διακοπής της λεμφικής κυκλοφορίας.

Κατά τη διάρκεια της επέμβασης λαμβάνεται ομάδα λεμφαδένων από την περιοχή της λεκάνης και μεταμοσχεύεται στη μασχάλη ακριβώς στο σημείο όπου αυτοί απουσιάζουν. Η μετεγχειρητική νοσηλεία περιλαμβάνει την παραμονή για λίγες ημέρες στην κλινική, ενώ ειδικό λεμφικό μασάζ από ειδικευμένη ομάδα φυσιοθεραπευτών ξεκινάει από τις πρώτες μέρες μετά την επέμβαση.

Μέσα σε ένα με δύο χρόνια από την επέμβαση η βελτίωση είναι σημαντική

Για μέσης βαρύτητας λεμφοίδημα (στάδια 1 & 2): Το πάσχων μέλος ομαλοποιείται στο 40% των ασθενών, ενώ στους υπόλοιπους παρατηρείται βελτίωση στο μέγεθος και στην υφή του μέλους μεγαλύτερη από 50%. Μόνο το 2% των ασθενών παραμένουν χωρίς βελτίωση.

Για μεγάλα και γιγάντια λεμφοιδήματα (στάδιο 3): Στο 98% των ασθενών παρατηρείται μείωση της περιμέτρου του σκέλους μέχρι και 30 εκατ. Μερικές φορές όταν το λεμφοίδημα μετατραπεί σε λιποίδημα, υπάρχει δυνατότητα περαιτέρω βελτίωσης των αποτελεσμάτων με τη βοήθεια της λιποαναρρόφησης.

 4dd

2.Ταυτόχρονη αποκατάσταση μαστού και λεμφοιδήματος μετά μαστεκτομή

Δέρμα και λίπος λαμβάνονται από την κοιλιακή χώρα προκειμένου να δημιουργηθεί ο νέος μαστός. Ένα μικρό τμήμα αυτού του κοιλιακού ιστού περιλαμβάνει τους λεμφαδένες που θα αποκαταστήσουν τη λεμφική κυκλοφορία στη μασχάλη. Η τεχνική αυτή γίνεται σε μια χειρουργική επέμβαση και συνδυάζει τη θεραπεία του λεμφοιδήματος με τη δημιουργία νέου μαστού με κορυφαία αισθητικά αποτελέσματα.

5Add

3.Επώδυνο άνω άκρο με πάρεση μετά ακτινοβολία

Μερικές φορές το λεμφοίδημα συνοδεύεται με έντονο άλγος και μερική ή πλήρη παράλυση του πάσχοντος μέλους. Σ΄ αυτές τις περιπτώσεις η χειρουργική επέμβαση στοχεύει στην απελευθέρωση των νεύρων της περιοχής από την ίνωση και την τοποθέτηση στο χώρο αυτό υγιούς και καλά αιματούμενου ιστού που περιέχει λίπος και λεμφαδένες. Αναλγησία και βελτίωση της νευρολογικής συμπτωματολογίας παρατηρείται σε ποσοστό ασθενών μεγαλύτερο από 90%.

 

4.Λεμφοίδημα κάτω άκρων μετά την εκτομή κακοηθών όγκων

Σε ασθενείς που υποβλήθηκαν σε υστερεκτομή λόγω κακοήθειας ή σε αφαίρεση καρκίνου του δέρματος των κάτω άκρων ή σε προστατεκτομή και στη συνέχεια ακολούθησε λεμφαδενικός καθαρισμός της βουβωνικής χώρας, μπορεί να παρατηρηθεί λεμφοίδημα στο κάτω άκρο. Ο προεγχειρητικός έλεγχος του λεμφοιδήματος περιλαμβάνει εξέταση με λεμφαγγειογραφία και μαγνητική τομογραφία, ώστε να απεικονιστεί το ακριβές σημείο της διακοπής της λεμφικής κυκλοφορίας. Κατά τη διάρκεια της επέμβασης λαμβάνεται ομάδα λεμφαδένων από την πλάγια θωρακική χώρα κάτω από τη μασχάλη και μεταμοσχεύεται στην περιοχή πάνω από τον μηρό ακριβώς στο σημείο όπου αυτοί απουσιάζουν. Η μετεγχειρητική νοσηλεία στην κλινική περιλαμβάνει την παραμονή για 4-5 ημέρες, ενώ το λεμφικό μασάζ ξεκινάει σχεδόν άμεσα.

Τα αποτελέσματα κρίνονται ικανοποιητικά σε ποσοστό μεγαλύτερο από 90% ακόμα και σε περιπτώσεις χρόνιου λεμφοιδήματος με σημαντική ίνωση και σκληρία του μέλους. Στις περιπτώσεις αυτές παρατηρείται μεγάλη μείωση στις λοιμώξεις του δέρματος.

 

5. Συγγενές λεμφοίδημα

Σε ασθενείς που γεννήθηκαν με έλλειψη λεμφαδένων ή λεμφαγγείων, οι λεμφαδένες μεταμοσχεύονται στις περιοχές που καταγράφεται στον προεγχειρητικό έλεγχο η διακοπή της λεμφικής κυκλοφορίας.

2dd

Η μετεγχειρητική φυσιοθεραπεία είναι απαραίτητη και γίνεται αποκλειστικά και μόνο από ειδικούς φυσιοθεραπευτές που εξειδικεύονται στο λεμφοίδημα. Πρόκειται ουσιαστικά για ειδικές μαλάξεις λεμφικής απορροής και όχι ένα απλό μασάζ. Οι μαλάξεις λεμφικής απορροής έχουν ως στόχο πρώτα να αδειάσουν τους λεμφαδένες από τη περίσσεια λέμφου και στη συνέχεια να μετακινήσουν το εξωκυττάριο υγρό στα υποδόρια λεμφαγγεία και από εκεί στους άδειους πλέον λεμφαδένες. Μετά τη μεταμόσχευση λεμφαδένων, το λεμφικό σύστημα αναλαμβάνει σταδιακά τη διαδικασία της λεμφικής απορροής.